W 1959 r. istniejąca od 1946 r. fabryka kombajnów i mostów w Krzemieńczugu na Ukrainie otrzymała nowe zadanie - produkcję samochodów ciężarowych. Z Jarosławia do Krzemieńczugu przeniesiono produkcję modelu JAZ-214, zmieniając oznaczenie na KrAZ-214. Ciężarówka ta była wyposażona w 6-cylindrowy, 7-litrowy, 2-suwowy silnik wysokoprężny JAZ-M206A z pompowtryskiwaczami, wzorowany na amerykańskiej konstrukcji Detroit Diesel serii 71. Potężnej wielkości KrAZ posiadał 3 osie napędzane, dzięki czemu był dobrze przystosowany do pracy w terenie. Zdolność poruszania się po drogach nieutwardzonych ułatwiały też duże koła i znaczne kąty natarcia i zejścia. Ładowność była duża jak na lata 50. - wynosiła 7 ton. Pierwsza wersja pojazdu była skrzyniowa - KrAZ-219 (ładowność 12 ton), a kolejne były ciągnik siodłowy KrAZ-221 oraz wywrotka KrAZ-222 (ładowność 10 ton). Ciągnik był przystosowany do ciągnięcia naczepy o masie całkowitej 25, 30 lub 50 ton - zależnie od źródła. Nieważna jest jednak dokładna liczba, naczepa po prostu była odpowiednia by uciągnąć produkowany od 1958 r. czołg T-55. Maksymalna prędkość pierwszego KrAZa wynosiła tylko 47 km/h, a spalanie przy pełnym załadunku - 65 litrów oleju napędowego na 100 kilometrów. Samochody z dwusuwowymi silnikami produkowano do 1965 r. Wedle literatury z lat 60., były one kłopotliwe w eksploatacji.

Nie tylko produkcja w KrAZie była związania z zakładami w Jarosławiu - fabryka ta dostarczała silniki również do ciężarówek MAZ i BiełAZ.

W 1966 r. wprowadzono do ciężarówek nowy silnik. W miejsce 2-suwowego dieslowskiego silnika rzędowego zastosowano jednostkę widlastą, 8-cylindrową - JaMZ-238 o mocy 240 KM. Potężnych rozmiarów silnik cechowało potężne spalanie, przez co nie sposób było spotkać KrAZa w dalekim transporcie.

x3 x4

x5 x7
Klasyczne KrAZy. fot. Michał Zaręba

Wywrotka KrAZ-256 o dwóch tylnych osiach napędzanych posiadała ładowność 12 ton przy długości 8,19 m. Nieco dłuższy (9,64 m) był skrzyniowy KrAZ-257 o ładowności również 12 ton. Pojazdy charakteryzowała duża szerokość nadwozia - 2,65 m. Legendarna wersja terenowa, rozwinięcie modelu KrAZ-214, otrzymała oznaczenie KrAZ-255B. Ciężarówka ta posiadała napęd na wszystkie 3 osie i szerokie, pojedyncze koła. Ciśnienie powietrza w ogumieniu było regulowane centralnie. Ładowność wyniosła 7,5 tony i była mniejsza niż w cywilnych odmianach z racji na większą masę własną. Pojazd był za to jeszcze szerszy - 2,75 m. Wedle dawnych czasopism "Motoryzacja", przed wprowadzeniem nowych modeli ciężarówek do produkcji przeprowadzono 3,5-roczne testy w ciężkich warunkach terenowych.

Należy też wspomnieć o modelach przejściowych - istniała m. in. wywrotka KrAZ-254 ze zsypem trójstronnym oraz dwusuwowym silnikiem JAZ-M204J o mocy 180 KM.

x8 x9

x9wnętrze x10
fot. Michał Zaręba

Zaletami pojazdów była duża wytrzymałość i dobra mobilność w terenie, a wadami: ponadnormatywna szerokość, znaczne naciski na osie (jak na lata 60.), nie w pełni synchronizowana skrzynia biegów, duże spalanie, słabe wspomaganie układu kierowniczego.

x11

fot. Michał Zaręba

Dla porównania z KrAZem, Jelcz 315 produkowany od 1968 r. miał ładowność 8 ton, a KaMAZ-5320 produkowany od 1976 r. - również 8 ton. Dla porównania, obecnie pojazdy ciężarowe jak np. MAN TGX mają ładowność do 17 ton (dmc 26 t).

Konstrukcja ciężarówek z Krzemieńczugu pozostała przez długi czas niezmieniona - siermiężna i ciężka. Dopiero w 1985 r. rozpoczęto produkcję modelu KrAZ-260. Zastosowano w nim mocniejszy, 300-konny silnik JaMZ-238L, zmodernizowaną kabinę kierowcy oraz zwiększono ładowność - z 7,5 do 9 ton. Model ten produkowano równolegle ze starymi ciężarówkami aż do 1994 r., w których aż do samego końca stosowano silnik JaMZ-238 z lat 60. W 1994 r. rozpoczęto produkcję zmodernizowanego modelu KrAZ-6322.

KrAZy importowano do Polski w czasach PRL. W latach 1952-1976 sprowadzono do PRL z ZSRR 25 tys. samochodów ciężarowych, 15 tys. wywrotek, 3 tys. ciągników siodłowych oraz 5 tys. pojazdów terenowych. Przynajmniej kilka tysiący z nich stanowiły KrAZy. Wykorzystywano je przede wszystkim w wojsku, ale również w kopalniach. Kierowcy wspominają głównie spalanie KrAZów, wynoszące przy pełnym załadunku "sto na sto" - do 100 l na 100 km.

x1 x2

x6

Nowe KrAZy. fot. Michał Zaręba

Obecnie fabryka nazywa się AwtoKrAZ i produkuje wywrotki, pojazdy wojskowe, ciągniki siodłowe, przyczepy i samochody specjalne z silnikami Cummins, Deutz lub JaMZ. Część z modeli nawiązuje do ciężarówek Renault Premium, jednak większość posiada wciąż kabinę z wysuniętym do przodu silnikiem.

x12

Nówki w fabryce czekają na odbiór. fot. Michał Zaręba

Źródła:

Kołyszko K., Tarkowski J., Produkcja samochodów ciężarowych w ZSRR, Motoryzacja nr 10/1966

Mikołajków L, Radzieckie samochody ciężarowe, Motoryzacja nr 1/1966

Piątkowski D., Współpraca motoryzacyjna PRL i ZSRR. Motoryzacja, nr 4/1977

Podbielski Z., Wytwórnie samochodów użytkowych. Motoryzacja, nr 5/1984

 

parajumpers montreal parajumpers femme parajumpers homme moncler montreal timberland femme timberland canada canada goose sale ugg montreal moncler manteau canada goose femme ugg montréal timberland montreal moncler canada canada goose montreal ugg canada
canada goose pris belstaff jakke parajumper jakke uggs sko uggs votter peuterey jakke dame uggs vintersko woolrich parka timberland sko belstaff oslo belstaff jacket canada goose expedition parka dame moncler jacket canada goose expedition parka barbour jakke dame woolrich arctic parka barbour norge canada goose jakke pris timberland boots timberland norge