W Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w latach 60. istniało zapotrzebowanie na uniwersalne samochody ciężarowe. Pojazdy miały być odpowiednie do eksploatacji w każdych warunkach: od subtropików po obszar podbiegunowy, od autostrad do gruntowych dróg, od syberyjskich mrozów aż po upały w Kałmucji - czyli we wszystkich warunkach występujących w rozległym Związku Radzieckim.

motoryz-1975-07-kamaz

Kamaz-5320 z przyczepą GKB-8350. Źródło: Trzy rodziny Kamazów. Motoryzacja, nr 7/8 1975

W 1976 r. w Nabiereżnych Czełnach nad rzeką Kamą ruszyła fabryka Kamaz (pisane też KaMAZ). Zakłady te 16 lutego 1976 r. rozpoczęły produkcję nowych, uniwersalnych ciężarówek z silnikiem diesla, które stały się legedną sowieckich szos i do dziś są popularne w wielu państwach byłego bloku wschodniego.

Opracowywanie nowej ciężarówki rozpoczęto jeszcze w latach 60. Pojazd miał posiadać efektywny silnik wysokoprężny. Popularne w ZSRR samochody GAZ-53 (od 1961 r.) oraz ZIŁ-130 (od 1962 r.) posiadały silniki benzynowe, mało ekonomiczne w pojazdach użytkowych. Ładowność tych ciężarówek była dość niska - GAZ był nieco mniejszy i przewoził teoretycznie do 3 ton, a ZIŁ - do 6 ton. Dziś taką masę ładunku przewożą samochody dostawcze. Dla uzupełnienia należy wspomnieć, iż od 1961 r. produkowano w ZSRR ciężarówki Ural-375 z silnikami benzynowymi. Pojazdy te wykonywano jedynie dla wojska.

x1 x2 x3 x7

Kamazy na Ukrainie. Wersja pochodna 5320 z żurawiem i zasłoną dymną, ciągnik siodłowy 5410 z wygiętą naczepą z samodzielnie podwyższonymi ścianami (zapewne OdAZ-9770), 5320 z zabudową-samoróbką wraz z przyczepą oraz 5320 na dziurawej szosie. fot. Michał Zaręba

Silnik Diesla posiadały za to ciężarówki KrAZ oraz MAZ. Produkowany od lat 60. KrAZ-255B był jednak pojazdem zbyt dużym do uniwersalnego zastosowania. Posiadał on potężny, 15-litrowy silnik JAMZ-238 i napęd na wszystkie osie, co skutkowało również potężnym spalaniem. Auto było za to świetne do zastosowania jako ciągnik do lawet z czołgami T-55.

Drugi zakład produkujący ciężarówki z Dieslem - MAZ z Mińska - już wkrótce po II wojnie światowej rozpoczął produkcję ciężarówek MAZ-200, MAZ-205 i MAZ-502 z silnikami dieslowskimi JAZ-204. Były to silniki dwusuwowe, będące kopią słynnych amerykańskich silników Detroit Diesel serii 71 wprowadzonej 1938 r., z mechanicznymi pompowtryskiwaczami oraz doładowaniem sprężarką Rootsa. MAZ-200, 205 i 502 posiadały klasyczny układ konstrukcyjny z silnikiem przed kabiną. Nie były to zbyt dynamiczne samochody - maksymalna prędkość wynosiła 50 km/h. Dużo lepsze parametry posiadały produkowane od 1965 r. ciężarówki serii MAZ-500 z 11-litrowym, 4-suwowym, widlastym silnikiem JAMZ-236. Mazy 500 posiadały parametry podobne do naszych dieslowskich Żubrów A80 z Jelcza, produkowanych od 1960 r.

Dlaczego to nie MAZy zawojowały Związek Radziecki? Być może chodziło o zdolności produkcyjne mińskiego zakładu - potrzeba było dodatkowej fabryki, aby pokryć zapotrzebowanie całego ZSRR.

x4 x5 x6 x8

Kamazy na Ukrainie. 5320 z podwyższonymi burtami, ciągnik siodłowy 4410 z przyczepą kłonicową, śmieciarka na podwoziu 5320 oraz 4310 z zabudową pasażerską. fot. Michał Zaręba

Krąży wiele legend o kopiowaniu zachodnich rozwiązań  technicznych przez ZSRR. Niektórzy uważają, że GAZ-20 Pobieda był kopią Forda model 1942 (tymczasem pojazd posiadał rozwiązania z niemieckiego samochodu Opel Kapitan z 1938 r.), natomiast GAZ-24 Wołga podobno nawiązuje designem do Forda Falcona. Jak się okazuje, podobnie było z Kamazem. W 1969 r. powstała prototypowa ciężarówka ZIŁ-170. Wedle rosyjskich stron internetowych, pojazd ten został opracownay przez kanadyjską firmę International Harvester pod oznaczeniem COF-220. Samochód wyróżniał się charakterystycznym, 3-osiowym podwoziem z dwoma napędzanymi osiami tylnymi z kołami bliźniaczymi. To do dziś znaki rozpoznawcze klasycznych Kamazów. W oryginale, International Harvester posiadał 2-suwowy, widlasty silnik Diesla (wówczas zupełnie typowe w Ameryce Północnej). Na bazie tego pojazdu powstał pierwszy, skrzyniowy Kamaz-5320, produkowany seryjnie od 1976 r.

Opracowane samochody Kamaz były przystosowane do temperatur od -40 do +50 stopni Celsjusza, a także do pracy na wysokości do 3000 m nad poziomem morza. Aby uzyskać wysokie średnie prędkości, zdecydowano, iż napęd musi uzyskiwać wskaźnik mocy 8 KM na tonę masy w pełni załadowanego pojazdu. W 1975 r. poinformowano w prasie o zastosowaniu do napędu 8-cylindrowych, widlastych silników JAMZ o mocy 210 KM oraz silnika JAMZ-7401 o zmniejszonym stopniu sprężania i mocy 180 KM. W ciągnikach siodłowych miały być stosowane 10-cylindrowe silniki JAMZ-741 o mocy 260 KM.

IMG 2481 copy

Kamaz-55111 na Krymie, Ukraina. fot. Jacek Pudło 2010

Początkowo produkcja objęła 4 podstawowe modele:

  • Kamaz-5320 - samochód skrzyniowy dostosowany do jazdy z przyczepą
  • Kamaz-5510 - wywrotka tylnozsypowa
  • Kamaz-5410 - ciągnik siodłowy
  • Kamaz-4310 - samochód wojskowy z napędem 6x6 i pojedynczymi kołami

Pojazdy były zunifikowane konstrukcyjnie. Podstawowy Kamaz-5320 posiadał trzymiejscową kabinę. Nacisk na oś przednią przy pełnym załadunku wynosił 6 ton, a nacisk na każdą oś tylną - po 5,5 t, łącznie 11 t. Po dołączeniu przyczepy o masie maksymalnej 11,5 t (zwykle na dwóch osiach z kołami bliźniaczymi - typ GKB-8350) uzyskiwano dość pojemny zestaw o masie całkowitej 22,6 t. To niemal dwa razy mniej, niż współczesny ciągnik siodłowy (40 t), ale w realiach lat 70. były to znaczne osiągi. Pojazd z przyczepą uzyskiwał prędkość 60 km/h w 40 sekund. Pytanie "ile do setki" w wypadku samochodów ciężarowych jest oczywiście nietaktowne, nie mniej jednak można wspomnieć, że prędkość maksymalna wynosiła 85 km/h.

x9 x10 x11 x13

Kamazy na Ukrainie. Ciągnik 4410 przewożący drewno, za nim ciągnik Ural, ciągnik 5410 w porównaniu z MANem TGA - widocznie nietypowe, wysokie siodło, ponownie ciągnik 5410 oraz dwa skrzyniowe 5320. fot. Michał Zaręba

Ciągnik siodłowy Kamaz-5410 posiadał natomiast pomniejszony rozstaw osi - 2840 mm. Jego masa własna wynosiła 6,89 t, a dopuszczalny nacisk na siodło - 8,1 t. Masa zestawu z naczepą OdAZ-9770 z burtami wynosiła 26 ton. Pojazd użytkowano też z naczepą samowyładowczą GKB-9575 o masie 5,5 t i ładowności 13,5 t lub naczepą plandekową OdAZ-9385. Zdolność pokonywania wzniesień z naczepą samowyładowczą - do 18 promili. Radzieckie naczepy posiadały dwie osie tylne z kołami bliźniaczymi (wzorce amerykańskie).

Wywrotka Kamaz-5510 posiadał skrócony rozstaw osi i charakteryzował się masą 8,113 t i ładownością 7 t. Kierowcy zawodowi pamiętający lata 70. do dziś wspominają ciężko wchodzące biegi w nowych Kamazach.

Terenowa, wojskowa ciężarówka Kamaz-4310 posiadała masę 8 ton i ładowność 5 ton. Poza tym modelem produkowano też wojskowy ciągnik siodłowy typu 4410, również z kołami pojedynczymi na osiach tylnych.

Do podstawowych odmian wprowadzano szereg modyfikacji. Oznaczenie powstawało przez dodanie cyfry na końcu. Oto 2 przykłady:

  • Kamaz 53202 - z wydłużoną skrzynią ładunkową
  • Kamaz 55102 - model "rolniczy" z wyładunkiem na boki

 

kamaz-740

8-cylindrowy, widlasty, dieslowski silnik Kamaz-740. Źródło: Silnik samochodu ciężarowego KamAZ. Motoryzacja, nr 10/1975

Silnik JAMZ-740 produkowano w kombinacie Kamaz pod oznaczeniem Kamaz-740. Cylindry tej widlastej, 8-cylindrowej jednostki były rozchylone pod kątem 90 stopni. Silnik posiada mokre tuleje i oddzielną głowicę dla każdego cylindra. Panewki są cienkościenne, wymienne. Tłoki są wykonane ze stopu aluminium i posiadają żeliwną wstawkę pod górnym pierścieniem. Powierzchnię tłoka pokryto grafitem koloidalnym. Rozrząd jest górnozaworowy, napędzany za pomocą kół zębatych. Wał rozrządu znalazł się w kadłubie. Zawory są wykonane z żaroodpornej stali, a gniazda zaworowe - ze spieków żelaza. Koła zębate, umieszczone w tylnej części silnika, napędzają widlastą pompę paliwową (umieszczoną na środku bloku), sprężarkę i pompę wspomagania. Sprzęgło wentylatora jest sterowane hydraulicznie. Układ wtryskowy posiada system przestawiania wtrysku i przewody przelewowe. Filtr powietrza jest suchy, z wkładem papierowym. Układ chłodzenia jest zamknięty, z pompą wody i 2 termostatami. Chłodnica posiada żaluzje. A co najważniejsze, silnik pracuje z pięknym, warczącym odgłosem, który brutalnie szarpie powietrzem.

Kamaz posiadał podzespoły polskiej produkcji. Z zakładów Polmo w Praszcze wysyłano do ZSRR 50 000 podzespołów hamulcowych rocznie. Bazowały one na licencji Westinghouse. Polskie w Kamazach były też elementy wyposażenia elektrycznego.

Produkcja Kamazów szybko osiągnęła wysoki pułap. Już w 1979 r. wyprodukowano 100 000 ciężarówkę. Samochody trafiały do całego ZSRR, a także do państw należących do RWPG. W 1981 r. wprowadzono do produkcji wersję Kamaza o ładowności podwyższonej z 8 do 11 ton.

Silniki Kamaz-740 stosowano również w ciężarówkach ZIŁ-133 i Ural-4320.

Do 1999 r. Kamaz wyprodukował 1,6 mln samochodów i 2 mln silników diesla. Od 2008 r. udziały w firmie posiada koncern Daimler (ciężarówki Mercedes). Ze względu na prostą, sprawdzoną konstrukcję Kamazy do dziś są użytkowane w Polsce przez liczne firmy budowlane. Klasyczne ciężarówki Kamaz-5320 spotkamy nawet w 2013 r. na budowie II linii metra w Warszawie.

Źródła:

Trzy rodziny Kamazów. Motoryzacja, nr 7/8 1975

Silnik samochodu ciężarowego KamAZ. Motoryzacja, nr 10/1975

parajumpers montreal parajumpers femme parajumpers homme moncler montreal timberland femme timberland canada canada goose sale ugg montreal moncler manteau canada goose femme ugg montréal timberland montreal moncler canada canada goose montreal ugg canada
canada goose pris belstaff jakke parajumper jakke uggs sko uggs votter peuterey jakke dame uggs vintersko woolrich parka timberland sko belstaff oslo belstaff jacket canada goose expedition parka dame moncler jacket canada goose expedition parka barbour jakke dame woolrich arctic parka barbour norge canada goose jakke pris timberland boots timberland norge